අපේ ගම කොහේද කියල දැන්ම කියන්න බෑ. කොහොම උනත් ආසන්න වශයෙන් අපේ ගම පිහිටල තියෙන්නේ දකුණු ලකේ ගඟබඩ පත්තුව ලෙස අතීතයේ හැඳින් වූ ප්රදේශයක අන්තීම කෙලවරක.
මොනරු කියන්නේ මේ සමාජයේ දේවත්වයෙන් සලකා කටයුතු කරන සතෙක්. මොකද මොනරා කියන්නේ සුරිනිඳු කතරගම දෙවියන්ගේ වාහනය. දෙයියෝ බුදු ලා සලකන මෙරට සමාජයට කතරගම දෙවියන් කියන්නේ සුවිශේෂි දෙවියෙක්. දෙවියන් අරහං වෙච්ච මට කතරගම දෙවියන් කොහොමත් අරහං.
කතාව පිට යනවා වගේ. කොහොම උණත් කතරගම දෙවියන් වාහනය වූ මොනරා පාරසරික විපර්යාස නිසාම කතරගම දෙයියොත් අතැරලා වෙනත් ප්රදේශවලට සංක්රමණය වෙන්න පටන් අරං. කියව කට්ටිය නම් කියයි මූට පිස්සු කියලා. ඒකට උදාහරණ එක්කම කියන්නම් කෝ.
90 දශකයේ මුල් භාගයේ ඉපදිච්ච අපිට මොනරු කියන්නේ අමුතු සතෙක්. විශේෂයෙන් අපේ ගමට මොනරු හෙනම අාගන්තුක සතෙක්. ඉස්සර මොනර පිහාටු අවස්ථා කිහිපයකදී දැකල තිබුණට මොනරෙක් දකිනව කියන්නේම ඉතිං මැජික් තමා. මොනරු පිහාටු ඉස්සර අපි එකතු කරගෙන ගෙදර ගේන කොට ගෙදර වැඩිමල් ඇත්තොන්ගේ මාර බර බරේ. පිහාටුවක්වත් ගේ ඇතුලට වද්ද ගන්නවත් අපේ වැඩිහිටියෝ කැමති උණේ නෑ. මොකද කතරගම දෙවියන් වාහනේ පිහාටු ගෙයි තියා ගත්තොත් දෙවියන් අසුභ දෘශ්ටිය ගෙට එනව කියල තමා වැඩිමහලු ඇත්තෝ කිව්වේ.
ඒකට දැන් මොනරු රංචු පිටින් ගෙවල්වල් ඇතුළටත් එන පටන් අරං. කාලයකදී දකිනත් දූර්ලභ වෙච්ච මොනරු පසුගිය වසර 10 ඇතුළත මාරට සුලභ දසුනක් උණා. කොහොමද එහෙම උණේ.
මොනරු කියන්නේ වඩාත් වියලි පාරසරික තත්වයන් යටතේ ජීවත් වෙන්න කැමති පක්ෂි විශේෂයක් කියල තමා මං හිතන්නේ. මොකද මොනරා සාමාන්ය පක්ෂින්ට වඩා විශාල පිහාටු තියෙන පක්ෂියෙක්. ඉතින් තෙක් කලාපීය පරිසරයක් යටතේ ජීවත් වීමම පක්ෂියාගේ සමාජ චර්යාවන්ට ගැටලුවක්. විශාල ශාක ඝනත්වයක් සහිත තෙක් කලාපීය පරිසරය තුළ සැරිසැරීමට මොනරාට අපහසු කර්තවියක්. තවත් හේතුවක් ලෙස නිතරම තෙත් කලාපීය පරිසය තුළ පවතින තෙතමනය මොනරාට තම පිහාටුවලට දරා ගන්න අමාරුයි. මේ කියන සාධක නිසා මොනරුන්ට තෙත් කාලීය දේශගුණයට වඩා වියලි කලාපීය දේශගුණය ප්රීය කරන බව හිතන්න පුලුවන්.
නමුත් අපේ ප්රදේශයේ පවතින මොනර ඝනත්වයේ වර්ධනය නිසා ඉහත කී සාධකත් අභියෝගයට ලක් වෙලා. නමුත් තෙක් කලාපීය පරිසර තත්වයන් වෙනස් වීම මොනරු තෙක් කලාපය ප්රීය කරවන බව හිතන්න පුලුවන්. තෙක් කලාපය අයත් අපේ ප්රදේශය ඇතැම් කාලවලදී දැඩි වියලි පාරිසරික තත්වයන් නිර්මාණය වීම එක් උදාහරණයක්. තවද පසුගිය කාල වලදී වර්ෂාපතනය ලැබුණත් දරුණු වර්ෂාපතන තත්වයන් ඇති වුනේ නෑ. නිරිත දිග මෝසම සක්රීය වූ පසුගිය සමයේ අප බලාපොරොත්තු වර්ෂාපතනය ඇති නොවීම යන සාධක නිසා අපට තේරුම් ගැනීම හැකි දෙයක් තමයි තෙක් කලාපය තුළත් වියලී දේශගුණ තත්වයක් පෙන්නුම් කරන බව.
මේ නිසාම මේ ප්රදේශවල මොනරු බහුල වශයෙන් ව්යාප්ත වෙලා. කලකට ඉහතදී මොනරු තනි වශයෙන් දකින්න ලැබුණත් දැන් දැන් දකින්න ලැබෙන්නේ මොනරු නඩ වශයෙන්. එක් මොනරෙක්, සෙබඩු දෙදෙනෙක්, පැටවුන් 4 ක් හෝ 5ක් වශයෙන් නඩ විශාල වශයෙන් දැකිය හැකිය.
මේ මොනර නඩ සිදු කරන හානිය සුලු පටු නැහැ. මොනරා වඩාත් ප්රීය කරන්නේ පණුවන් වැනි කෘමී සතුන් ආහාරයට ගන්න. නමුත් වගා බිම් වලට ඇතුලු වන මොනරු පණුවන් ආහාරයටත් ගෙන නොනැවතී වගා පාලු කරන්නේ කිසිම හිතක් පපුවක් නැතුව. වගා බිමට පැමිණෙන මොනරා සියලු වගා දලු කා දමනවා. ඉන් වගා සරු නොවන අතර වගාවන් මිය යාම බහුලව සිදු වෙනවා. විශෙෂයෙන් වී වගාවට මොනරාගේ බලපෑම කියල වැඩක් නෑ. වරකට රංචු වශයෙන් කුඹුර ආක්රමණය කරන මොනරු වී කරල් පිටින් ගිල දමනවා. ගම්මු නම් කියන්නේ මොනරු වී බොනවයි කියලයි. මොනරුන්ට තම අවශ්ය ප්රෝට්රීන අවශ්යතාව සපුරා ගැනීමට වී බෙනවා කියල තමා කියන්නේ. එහි විද්යාත්මක සත්යතාව පිළිබඳ මන් දන්නේ නෑ.
කොහොම උණත් මොනරු නිසා එක වාසියක් අත් උණා. මොනරු නිසා අපේ ගම්වල සර්පයෝ විශාල වශයෙන් වද වෙලා ගියා. නිතරම නයි පොළොන්ගු දකින්න පුලුවන් වෙච්ච අපේ ගමේ ගැරඩියෙක් හොයා ගන්න බැරි තරමට දුර්ලභ වෙලා. මොකද මේ සර්ප පැටව් මොනරාගේ ප්රියතම ආහාරවලින් එකක්. ඉස්සර ගම්වල මතයක් තිබුණා මොනරු කෑ ගහන කොට නයි බිත්තර පුපුරණව කියල. මං නම් ඒක පිලිගන්නැති උනාට නයි දැන් වද වෙලා ගොඩක් කල්. සර්පයෝ වද වීමේ ප්රතිඵලයක් ලෙස මීයන් ව්යප්තියත් වැඩි වෙලා.
ඇත්තටම පරිසර සමතුලිතාව අනුව එක් සත්ව කොට්ඨාසයක් ව්යාප්ත වෙන කොට එය පාලන කරන්න තවත් පරිපොෂිතයෙක් ඉදිරියට එනවා. නමුත් මේ මොනරාට ඒ සංසිද්ධිය අදාළ නොවුනේ ඇයි?. මොනරාව පරිපෝෂිතයෙක් විදියට ආහාරයට ගන්න සත්තුන්ගෙන් එක්කෙනෙක් තමා නරියා කියන්නේ. නමුත් නරියන් අපේ ප්රදේශයෙන් වද වෙලා දශක 2 ක් 3ක් වෙනවා.
අදට යාල හෝ දෙහිවල දකින්න ඉන්න නරියන් අපි හැබැහින් අපේ ගම් වල දැකල නෑ. ඒත් මං පොඩි කාලේ නරි හූ කියනව ඇහෙනව කියල අම්මා මට කියල තියෙනවා. නරියන් ප්රධාන වශයෙන් වද වෙන්න හේතුව ඌරන් ඇල්ලීමට එළන උගුල්වලට නරියනුත් හසු වීම. තවත් හේතුවක් ලෙස අපේ ප්රදේශයේ නරියන් දකින්නට ලැබුන අන්තිම කාලේ නරියන් අතර බල්ලොන්ට හැදෙන පිස්සු බලු රෝගය වැනි රෝගයක් පැතිර ගියාලු. මේ නිසාම අපේ ගම්වැසින් දරුනු සපා කෑම්වලට ලක් උනාලු. නරියන් සාමාන්යයෙන් මිනිස්සුන්ව සපා කන්නේ නෑලු. මේ විදියට සපා කෑමට ලක් උනේ මේ රෝගී තත්වය නිසා කියලා තමා අම්මා කියන්නේ. මේ කාල වකවානුවේදි නරියන් වද වෙලා ගියා.
ඉතින් දැන් නරියොත් නෑ. ඉතින් මොනරු පාලනය කරන මොකද කරන්නේ?. රෑ කෑමට මොනර මස් ටිකක් එකතු කර උනොත් කොහොමද?. කට්ටිය කියයි මූට හෙන ගහන ඕන කියලා. සත්ව නීතී පනත් ගැන මට තියෙන දැනුම අඩුයි. මට ආරංචි විදියට මොනරු මරන නීතියෙන් තහනමක් තියේලු. ඒක කොයි තරම් දුරට සත්යද කියල නම් දන්නේ නෑ. කොහොම උණත් කතරගම දෙවියන්ගේ වාහනයට අත තියන්න මිනිස්සු දෙපාරක් නොවී තුන් පාරක් උණත් හිතවී. කොහොම උණත් මොනරු පාලනය කරන තැනකට එන්න ඕනෑ. එහෙම නැති උනොත් වියලි කලාපයේ වල් අලි කරන හානියට සමාන හානියක් මේ මොනරු සංහතිය මේ පළාතට කරාවී.
 |
| මොනරු කොච්චර වදයක් උණත් උන්ගේ පිහාටු පට්ට ලස්සනයි |
ඒකට දැන් මොනරු රංචු පිටින් ගෙවල්වල් ඇතුළටත් එන පටන් අරං. කාලයකදී දකිනත් දූර්ලභ වෙච්ච මොනරු පසුගිය වසර 10 ඇතුළත මාරට සුලභ දසුනක් උණා. කොහොමද එහෙම උණේ.
මොනරු කියන්නේ වඩාත් වියලි පාරසරික තත්වයන් යටතේ ජීවත් වෙන්න කැමති පක්ෂි විශේෂයක් කියල තමා මං හිතන්නේ. මොකද මොනරා සාමාන්ය පක්ෂින්ට වඩා විශාල පිහාටු තියෙන පක්ෂියෙක්. ඉතින් තෙක් කලාපීය පරිසරයක් යටතේ ජීවත් වීමම පක්ෂියාගේ සමාජ චර්යාවන්ට ගැටලුවක්. විශාල ශාක ඝනත්වයක් සහිත තෙක් කලාපීය පරිසරය තුළ සැරිසැරීමට මොනරාට අපහසු කර්තවියක්. තවත් හේතුවක් ලෙස නිතරම තෙත් කලාපීය පරිසය තුළ පවතින තෙතමනය මොනරාට තම පිහාටුවලට දරා ගන්න අමාරුයි. මේ කියන සාධක නිසා මොනරුන්ට තෙත් කාලීය දේශගුණයට වඩා වියලි කලාපීය දේශගුණය ප්රීය කරන බව හිතන්න පුලුවන්.
නමුත් අපේ ප්රදේශයේ පවතින මොනර ඝනත්වයේ වර්ධනය නිසා ඉහත කී සාධකත් අභියෝගයට ලක් වෙලා. නමුත් තෙක් කලාපීය පරිසර තත්වයන් වෙනස් වීම මොනරු තෙක් කලාපය ප්රීය කරවන බව හිතන්න පුලුවන්. තෙක් කලාපය අයත් අපේ ප්රදේශය ඇතැම් කාලවලදී දැඩි වියලි පාරිසරික තත්වයන් නිර්මාණය වීම එක් උදාහරණයක්. තවද පසුගිය කාල වලදී වර්ෂාපතනය ලැබුණත් දරුණු වර්ෂාපතන තත්වයන් ඇති වුනේ නෑ. නිරිත දිග මෝසම සක්රීය වූ පසුගිය සමයේ අප බලාපොරොත්තු වර්ෂාපතනය ඇති නොවීම යන සාධක නිසා අපට තේරුම් ගැනීම හැකි දෙයක් තමයි තෙක් කලාපය තුළත් වියලී දේශගුණ තත්වයක් පෙන්නුම් කරන බව.
මේ නිසාම මේ ප්රදේශවල මොනරු බහුල වශයෙන් ව්යාප්ත වෙලා. කලකට ඉහතදී මොනරු තනි වශයෙන් දකින්න ලැබුණත් දැන් දැන් දකින්න ලැබෙන්නේ මොනරු නඩ වශයෙන්. එක් මොනරෙක්, සෙබඩු දෙදෙනෙක්, පැටවුන් 4 ක් හෝ 5ක් වශයෙන් නඩ විශාල වශයෙන් දැකිය හැකිය.
මේ මොනර නඩ සිදු කරන හානිය සුලු පටු නැහැ. මොනරා වඩාත් ප්රීය කරන්නේ පණුවන් වැනි කෘමී සතුන් ආහාරයට ගන්න. නමුත් වගා බිම් වලට ඇතුලු වන මොනරු පණුවන් ආහාරයටත් ගෙන නොනැවතී වගා පාලු කරන්නේ කිසිම හිතක් පපුවක් නැතුව. වගා බිමට පැමිණෙන මොනරා සියලු වගා දලු කා දමනවා. ඉන් වගා සරු නොවන අතර වගාවන් මිය යාම බහුලව සිදු වෙනවා. විශෙෂයෙන් වී වගාවට මොනරාගේ බලපෑම කියල වැඩක් නෑ. වරකට රංචු වශයෙන් කුඹුර ආක්රමණය කරන මොනරු වී කරල් පිටින් ගිල දමනවා. ගම්මු නම් කියන්නේ මොනරු වී බොනවයි කියලයි. මොනරුන්ට තම අවශ්ය ප්රෝට්රීන අවශ්යතාව සපුරා ගැනීමට වී බෙනවා කියල තමා කියන්නේ. එහි විද්යාත්මක සත්යතාව පිළිබඳ මන් දන්නේ නෑ.
 |
| මොනරු නිසා වද උන නයි |
කොහොම උණත් මොනරු නිසා එක වාසියක් අත් උණා. මොනරු නිසා අපේ ගම්වල සර්පයෝ විශාල වශයෙන් වද වෙලා ගියා. නිතරම නයි පොළොන්ගු දකින්න පුලුවන් වෙච්ච අපේ ගමේ ගැරඩියෙක් හොයා ගන්න බැරි තරමට දුර්ලභ වෙලා. මොකද මේ සර්ප පැටව් මොනරාගේ ප්රියතම ආහාරවලින් එකක්. ඉස්සර ගම්වල මතයක් තිබුණා මොනරු කෑ ගහන කොට නයි බිත්තර පුපුරණව කියල. මං නම් ඒක පිලිගන්නැති උනාට නයි දැන් වද වෙලා ගොඩක් කල්. සර්පයෝ වද වීමේ ප්රතිඵලයක් ලෙස මීයන් ව්යප්තියත් වැඩි වෙලා.
ඇත්තටම පරිසර සමතුලිතාව අනුව එක් සත්ව කොට්ඨාසයක් ව්යාප්ත වෙන කොට එය පාලන කරන්න තවත් පරිපොෂිතයෙක් ඉදිරියට එනවා. නමුත් මේ මොනරාට ඒ සංසිද්ධිය අදාළ නොවුනේ ඇයි?. මොනරාව පරිපෝෂිතයෙක් විදියට ආහාරයට ගන්න සත්තුන්ගෙන් එක්කෙනෙක් තමා නරියා කියන්නේ. නමුත් නරියන් අපේ ප්රදේශයෙන් වද වෙලා දශක 2 ක් 3ක් වෙනවා.
අදට යාල හෝ දෙහිවල දකින්න ඉන්න නරියන් අපි හැබැහින් අපේ ගම් වල දැකල නෑ. ඒත් මං පොඩි කාලේ නරි හූ කියනව ඇහෙනව කියල අම්මා මට කියල තියෙනවා. නරියන් ප්රධාන වශයෙන් වද වෙන්න හේතුව ඌරන් ඇල්ලීමට එළන උගුල්වලට නරියනුත් හසු වීම. තවත් හේතුවක් ලෙස අපේ ප්රදේශයේ නරියන් දකින්නට ලැබුන අන්තිම කාලේ නරියන් අතර බල්ලොන්ට හැදෙන පිස්සු බලු රෝගය වැනි රෝගයක් පැතිර ගියාලු. මේ නිසාම අපේ ගම්වැසින් දරුනු සපා කෑම්වලට ලක් උනාලු. නරියන් සාමාන්යයෙන් මිනිස්සුන්ව සපා කන්නේ නෑලු. මේ විදියට සපා කෑමට ලක් උනේ මේ රෝගී තත්වය නිසා කියලා තමා අම්මා කියන්නේ. මේ කාල වකවානුවේදි නරියන් වද වෙලා ගියා.
ඉතින් දැන් නරියොත් නෑ. ඉතින් මොනරු පාලනය කරන මොකද කරන්නේ?. රෑ කෑමට මොනර මස් ටිකක් එකතු කර උනොත් කොහොමද?. කට්ටිය කියයි මූට හෙන ගහන ඕන කියලා. සත්ව නීතී පනත් ගැන මට තියෙන දැනුම අඩුයි. මට ආරංචි විදියට මොනරු මරන නීතියෙන් තහනමක් තියේලු. ඒක කොයි තරම් දුරට සත්යද කියල නම් දන්නේ නෑ. කොහොම උණත් කතරගම දෙවියන්ගේ වාහනයට අත තියන්න මිනිස්සු දෙපාරක් නොවී තුන් පාරක් උණත් හිතවී. කොහොම උණත් මොනරු පාලනය කරන තැනකට එන්න ඕනෑ. එහෙම නැති උනොත් වියලි කලාපයේ වල් අලි කරන හානියට සමාන හානියක් මේ මොනරු සංහතිය මේ පළාතට කරාවී.
